Ders İçeriği
Operatör Nedir?
Operatörler, değişkenler ve değerler üzerinde işlemler yapmamızı sağlayan özel sembollerdir. Günlük hayatta kullandığımız +, -, ×, ÷ işaretleri gibi, Python'da da benzer operatörler vardır.
Günlük Hayattan Örnek
Marketten alışveriş yaptığınızı düşünün:
- Toplama (+): Ekmek 3 TL + Süt 5 TL = 8 TL
- Çıkarma (-): 20 TL - 8 TL = 12 TL para üstü
- Çarpma (*): 3 adet elma × 2 TL = 6 TL
- Bölme (/): 10 TL ÷ 2 kişi = 5 TL kişi başı
Python'da da aynı mantıkla çalışır!
Aritmetik Operatörler
Matematiksel işlemler için kullanılan operatörlerdir:
| Operatör | Açıklama | Örnek | Sonuç |
|---|---|---|---|
+ | Toplama | 5 + 3 | 8 |
- | Çıkarma | 5 - 3 | 2 |
* | Çarpma | 5 * 3 | 15 |
/ | Bölme | 6 / 3 | 2.0 |
// | Tam bölme | 7 // 3 | 2 |
% | Mod (kalan) | 7 % 3 | 1 |
** | Üs alma | 2 ** 3 | 8 |
Temel Aritmetik İşlemler
a = 10
b = 3
print("a =", a, ", b =", b)
print("Toplama: a + b =", a + b)
print("Çıkarma: a - b =", a - b)
print("Çarpma: a * b =", a * b)
print("Bölme: a / b =", a / b)
print("Tam bölme: a // b =", a // b)
print("Mod (kalan): a % b =", a % b)
print("Üs alma: a ** b =", a ** b)İpucu: Python'da bölme işlemi (/) her zaman ondalık sayı (float) döndürür. Tam sayı sonucu istiyorsanız tam bölme (//) kullanın.
Mod Operatörü (%) Detaylı Açıklama
Mod operatörü, bölme işleminden kalan sayıyı verir. Çok kullanışlıdır:
print("Çift sayı kontrolü:")
print("10 % 2 =", 10 % 2) # 0 ise çift
print("11 % 2 =", 11 % 2) # 1 ise tek
print("\nSaat hesaplama:")
print("25 saat = 25 % 24 =", 25 % 24, "saat (1 gün sonra)")
print("30 saat = 30 % 24 =", 30 % 24, "saat (1 gün sonra)")
print("\nDizilim kontrolü:")
print("17 kişi, 5'erli gruplar: 17 % 5 =", 17 % 5, "kişi kalır")Atama Operatörleri
Değişkenlere değer atamak ve mevcut değerleri değiştirmek için kullanılır:
| Operatör | Açıklama | Örnek | Eşdeğeri |
|---|---|---|---|
= | Atama | x = 5 | - |
+= | Ekleyerek atama | x += 3 | x = x + 3 |
-= | Çıkararak atama | x -= 3 | x = x - 3 |
*= | Çarparak atama | x *= 3 | x = x * 3 |
/= | Bölerek atama | x /= 3 | x = x / 3 |
x = 10
print("Başlangıç değeri: x =", x)
x += 5 # x = x + 5
print("x += 5 sonrası: x =", x)
x -= 3 # x = x - 3
print("x -= 3 sonrası: x =", x)
x *= 2 # x = x * 2
print("x *= 2 sonrası: x =", x)
x /= 4 # x = x / 4
print("x /= 4 sonrası: x =", x)Karşılaştırma Operatörleri
İki değeri karşılaştırmak için kullanılır. Sonuç her zaman True veya False'dur:
| Operatör | Açıklama | Örnek | Sonuç |
|---|---|---|---|
== | Eşit mi? | 5 == 5 | True |
!= | Eşit değil mi? | 5 != 3 | True |
> | Büyük mü? | 5 > 3 | True |
< | Küçük mü? | 5 < 3 | False |
>= | Büyük eşit mi? | 5 >= 5 | True |
<= | Küçük eşit mi? | 3 <= 5 | True |
a = 10
b = 5
c = 10
print("a =", a, ", b =", b, ", c =", c)
print("a == b:", a == b)
print("a == c:", a == c)
print("a != b:", a != b)
print("a > b:", a > b)
print("a < b:", a < b)
print("a >= c:", a >= c)
print("b <= a:", b <= a)Dikkat: Eşitlik kontrolü için
== kullanın, = değil! = atama operatörüdür.String Karşılaştırma
Metinleri de karşılaştırabilirsiniz:
ad1 = "Ahmet"
ad2 = "Mehmet"
ad3 = "Ahmet"
print("ad1 == ad2:", ad1 == ad2)
print("ad1 == ad3:", ad1 == ad3)
print("ad1 > ad2:", ad1 > ad2) # Alfabetik sıralama
print("ad1 < ad2:", ad1 < ad2)Mantıksal Operatörler
Boolean değerleri birleştirmek için kullanılır:
| Operatör | Açıklama | Örnek | Sonuç |
|---|---|---|---|
and | Ve (her ikisi de doğru) | True and True | True |
or | Veya (en az biri doğru) | True or False | True |
not | Değil (tersini alır) | not True | False |
and Operatörü
Her iki koşul da doğru olmalı:
yas = 20
lisans_var_mi = True
print("Yaş >= 18:", yas >= 18)
print("Lisans var mı:", lisans_var_mi)
print("Ehliyet alabilir mi?", yas >= 18 and lisans_var_mi)
# Farklı durumlar
print("\nFarklı durumlar:")
print("True and True:", True and True)
print("True and False:", True and False)
print("False and True:", False and True)
print("False and False:", False and False)or Operatörü
En az bir koşul doğru olmalı:
matematik_notu = 85
fen_notu = 60
print("Matematik notu >= 80:", matematik_notu >= 80)
print("Fen notu >= 80:", fen_notu >= 80)
print("Başarılı sayılır mı?", matematik_notu >= 80 or fen_notu >= 80)
# Farklı durumlar
print("\nFarklı durumlar:")
print("True or True:", True or True)
print("True or False:", True or False)
print("False or True:", False or True)
print("False or False:", False or False)not Operatörü
Koşulun tersini alır:
yagmur_yagiyor = False
semsiye_var = True
print("Yağmur yağıyor:", yagmur_yagiyor)
print("Yağmur yağmıyor:", not yagmur_yagiyor)
print("Şemsiye var:", semsiye_var)
print("Şemsiye yok:", not semsiye_var)
# Karmaşık örnek
disari_cikabilir = not yagmur_yagiyor or semsiye_var
print("Dışarı çıkabilir:", disari_cikabilir)Operatör Önceliği
Birden fazla operatör kullanıldığında hangi işlemin önce yapılacağını belirler:
Öncelik Sırası (Yüksekten Düşüğe):
- Parantez:
() - Üs alma:
** - Çarpma, Bölme, Mod:
*, /, //, % - Toplama, Çıkarma:
+, - - Karşılaştırma:
==, !=, <, >, <=, >= - not:
not - and:
and - or:
or
print("Operatör önceliği örnekleri:")
print("2 + 3 * 4 =", 2 + 3 * 4) # Önce çarpma, sonra toplama
print("(2 + 3) * 4 =", (2 + 3) * 4) # Parantez öncelikli
print("10 / 2 * 3 =", 10 / 2 * 3) # Soldan sağa
print("2 ** 3 ** 2 =", 2 ** 3 ** 2) # Üs alma sağdan sola
print("5 > 3 and 2 < 4 =", 5 > 3 and 2 < 4)
print("not False or True =", not False or True)İpucu: Karmaşık ifadelerde parantez kullanın. Kodunuz daha okunabilir olur ve hata yapma riskiniz azalır.
Pratik Örnekler
Örnek 1: Yaş Kontrolü
yas = 17
print("Yaş:", yas)
print("Reşit mi?", yas >= 18)
print("Çocuk mu?", yas < 18)
print("Genç mi? (13-25 arası)", yas >= 13 and yas <= 25)Örnek 2: Not Hesaplama
vize = 70
final = 80
ortalama = (vize * 0.4) + (final * 0.6)
print("Vize notu:", vize)
print("Final notu:", final)
print("Ortalama:", ortalama)
print("Geçti mi? (>= 60)", ortalama >= 60)
print("Onur listesi? (>= 85)", ortalama >= 85)Örnek 3: Çift/Tek Sayı Kontrolü
sayi = 15
print("Sayı:", sayi)
print("Çift mi?", sayi % 2 == 0)
print("Tek mi?", sayi % 2 == 1)
print("5'in katı mı?", sayi % 5 == 0)
print("Pozitif mi?", sayi > 0)📝 Pratik Alıştırmalar
Alıştırma 1: Basit Hesap Makinesi
İki sayı ile temel matematik işlemlerini yapan kod yazın:
sayi1 = 20
sayi2 = 8
print("Birinci sayı:", sayi1)
print("İkinci sayı:", sayi2)
print("Toplam:", sayi1 + sayi2)
print("Fark:", sayi1 - sayi2)
print("Çarpım:", sayi1 * sayi2)
print("Bölüm:", sayi1 / sayi2)
print("Tam bölüm:", sayi1 // sayi2)
print("Kalan:", sayi1 % sayi2)Alıştırma 2: Koşul Kontrolü
Bir sayının çeşitli özelliklerini kontrol eden kod yazın:
sayi = 24
print("Sayı:", sayi)
print("Pozitif mi?", sayi > 0)
print("Çift mi?", sayi % 2 == 0)
print("10'dan büyük mü?", sayi > 10)
print("50'den küçük mü?", sayi < 50)
print("10-50 arasında mı?", sayi >= 10 and sayi <= 50)
print("3'ün katı mı?", sayi % 3 == 0)Alıştırma 3: Mantıksal İşlemler
Farklı mantıksal operatörleri kullanarak koşullar oluşturun:
yas = 22
ogrenci = True
calisiyor = False
print("Yaş:", yas)
print("Öğrenci:", ogrenci)
print("Çalışıyor:", calisiyor)
print("Genç mi? (18-30 arası)", yas >= 18 and yas <= 30)
print("İndirim alabilir mi? (öğrenci veya 65+ yaş)", ogrenci or yas >= 65)
print("Tam zamanlı çalışabilir mi? (18+ yaş ve öğrenci değil)", yas >= 18 and not ogrenci)
print("Öğrenci kredisi alabilir mi? (öğrenci ve çalışmıyor)", ogrenci and not calisiyor)